TracesOfWar.com

Inloggen

Bevrijdingsroute Hooge en Lage Zwaluwe

Deze interessante route, door de Heemkundekring Willem Snickerieme genaamd: Bevrijdingsroute van de Poolse bevrijders in 1944 voert u langs een 12-tal locaties in de Brabantse dorpen Helkant, Hooge en Lage Zwaluwe. Op elke locatie staat een bordje met daarop de tekst wat er op deze locaties is gebeurd.

De route is in totaal 12 kilometer lang en is goed met de fiets te volgen. De route start in het gehucht Helkant en eindigt in Lage Zwaluwe, langs de route zijn tal van andere bezienswaardigheden te vinden in de typisch Brabantse dorpjes, waaronder verschillende Tweede Wereldoorlog gerelateerde bezienswaardigheden, zoek voor meer bezienswaardigheden even op onze website.

Hooge en Lage Zwaluwe werden net als diverse andere plaatsen in de omgeving in oktober 1944 bevrijd door de 1e Poolse Pantserdivisie.

1e Poolse Pantserdivisie
In 1942 is in Engeland de 1e Poolse Pantserdivisie ontstaan uit Polen en Poolse emigranten van over de hele wereld. De Poolse strijdkrachten zijn begonnen in Frankrijk. In midden september bereikten de Polen Nederland, als eerste hebben ze Terneuzen, Axel en Hulst bevrijd. De Polen trokken verder richting Breda, hier werden eind september 1944 diverse dorpen en Breda bevrijd, de Poolse strijd ging verder, best vlot en zonder al te grote verliezen. Hier kwam op 31 oktober een eind aan, er vielen veel slachtoffers ten noorden van Breda. Als uitweg gingen de Polen naar Oosterhout. Hier kregen de Polen ondersteuning van de Prinses Irene Brigade, Amerikanen en Britten. Met hun ondersteuning werd begin oktober een aanval ingezet waarmee op 4 oktober onder andere Made werd bevrijd. Na deze bevrijding werden diverse dorpen in de omgeving van Made door de Polen bevrijd.


© IWM (KY 44011) 1e Poolse Pantserdivisie in Breda, ca. 20 km van Hooge Zwaluwe

# Punt Bezienswaardigheid
AStartpuntBevrijdingsroute Poolse Bevrijders Punt Nr. 1
 De 1e Poolse Pantserdivisie trok vanuit Tilburg via Made en Wagenberg op naar de vesting Moerdijk en arriveerden nabij café Goverde op 4 november 1944 omstreeks 8.30 uur. De Duitse troepen hadden zich teruggetrokken achter de spoorlijn. Vanaf café Goverde begon de slag om Zwaluwe.



BWaypointBevrijdingsroute Poolse Bevrijders Punt Nr. 2
 Onderwijzer Eduard Janssens gaat door de Duitse linies naar de Polen en brengt een overzichtskaart naar de Polen betreffende Duitse troepen en verdedigingswerken. Als blijkt dat de Duitsers zich hebben verschanst achter de spoorlijn gaat hij ten tweede male naar de Polen om ook dit bericht over te brengen.

CWaypointBevrijdingsroute Poolse Bevrijders Punt Nr. 3
 Hier loopt een heul onder de weg door, welke was volgestort. In het laatste jaar is deze uitgegraven en als schuilplaats gebruikt door een twintigtal personen, waaronder de families Merkx, van Groezen en Weeland.



DWaypointBevrijdingsroute Poolse Bevrijders Punt Nr. 4
 Vanaf 10 september was het raadhuis verlaten door de gemeenteambtenaren. Op 12 september werd de benedenverdieping van het raadhuis door Rode Kruiszuster Nelemans en wijkzuster Moulijn ingericht als noodhospitaal. In de pastorie had de Duitse generaal Reichert zijn intrek genomen.



EWaypointBevrijdingsroute Poolse Bevrijders Punt Nr. 5
 Hier bevinden zich op de dijk de resten van de betonnen palen waarop de houten luchtwachttoren was gebouwd. Op 5 september 1944 is deze door de Duitsers in brand gestoken. Bij de Steenplaats en op de dijk nabij het Gat van de Ham waren twee kanonnen opgesteld, ook beschikten de Duisters over een aantal rijdende stuks geschut.



FWaypointBevrijdingsroute Poolse Bevrijders Punt Nr. 6
 De weilanden waren door de Duisters onder water gezet en het wegdek was op vele plaatsen vernield, waardoor het oprukken van de Polen werd bemoeilijkt. Op 21 december 1944 viel een V1 op de Horenhilsedijk.



GWaypointBevrijdingsroute Poolse Bevrijders Punt Nr. 7
 Op 13 september werden de, nabij "De Steenplaats" ondergedoken, schepen door Engelse jachtvliegtuigen aangevallen waarbij twee gewonden vielen. Eind oktober 1944 werden de bewoners van de Gaete gewaarschuwd door de Duisters om het dorp te verlaten wegens de te verwachte felle gevechten. Op 5 november lieten de Duisters de heul, welke onder de Gaete en onder de korenmolen van Rommens doorliep, springen. In café Van Vliet, thans Ligthart, werd later het bureau de O.D. ingericht.

HWaypointBevrijdingsroute Poolse Bevrijders Punt Nr. 8
 Op 1 november brachten de Duitsers springstof aan onder de dijkweg en onder de toren van de RK kerk. Op 5 november laat men de toren springen. De kerk liep grote schade op, deze werd na de oorlog afgebroken en opnieuw opgebouwd. Ook de pastorie had veel schade opgelopen. Pastoor Gommers bericht verder dat de altaren niet waren beschadigd. In het priesterkoor lag alles omver. Het Mariabeeld werd geraakt door een granaatscherf.



IWaypointBevrijdingsroute Poolse Bevrijders Punt Nr. 9
 Ook hier is de weg op meerdere plaatsen opgeblazen, waardoor de Poolse tanks niet verder kunnen. In de kelder van de school in de Nieuwstraat wordt een noodhospitaal ingericht door Rode Kruis zuster Nelemans en wijkverpleegster zuster Moulijn. Wegens afwezigheid van het gemeentebestuur, tekende zuster Nelemans ook de evacuatiestukken voor de Poolse legermacht.



JWaypointBevrijdingsroute Poolse Bevrijders Punt Nr. 10
 Hotel Centraal was, vanaf nov.’44 tot maart ’45, 374 keer het vertrek en eindpunt van de Liniecrossers naar bezet gebied om inlichtingen. Piloten en medicamenten over te brengen. Men startte veelal aan "De Beurs", en voeren met kleine bootjes of kano’s naar Sliedrecht. Ook het eerste na-oorlogs voedseltransport naar Dordrecht op 13 mei, werd van hieruit geregeld.



KWaypointBevrijdingsroute Poolse Bevrijders Punt Nr. 11
 Eind september worden de bewoners van de Flier door de Duisters gewaarschuwd dat er met zwaar geschut zal worden geschoten. De Duisters plaatsen 2 stukken geschut in de Flier en in de Vegetas. In het huis van Bakker Den Engelsen zat de Duitse vuurleiding, welke de kanonnen aanstuurde, om te vuren op de geallieerden in Blauwe Sluis. Hier is ook het woonhuis van zuster Nelemans. Op 2 november worden de sluizen opengezet, waardoor de schuilkelders onbruikbaar werden.

LEindpuntBevrijdingsroute Poolse Bevrijders Punt Nr. 12
 Ter verdediging van de vesting Moerdijk, hadden de Duitsers diverse versperringen opgericht, d.m.v. betonblokken, zo ook bij molen Schuddebeurs. Hierop werd door de Polen langdurig geschoten, waarbij ook de molen zwaar werd beschadigd. De vijfentwintig Duitsers in de molen, gaven zich uiteindelijk over aan de Polen. De naastgelegen tankval is veelal gegraven door dwangarbeiders uit kamp Moerdijk.





Download de brochure van Heemkundekring Willem Snickerieme.

Bronnen
Tekst: Paul Moerenhout & tekst overgenomen van de borden
Foto's: Anneke Moerenhout
SCHIPPER, P. DE, Bij de bevrijding begon de oorlog, Vèrse Hoeven uitgeverij, Raamdonkveer, Nederland, 2005.
Heemkundekring Willem Snickerieme

GPX (beta) | OV2 (beta) | ITN (beta)

De boodschapper uit de hel