TracesOfWar.com

Divisie Hoofdkwartier Toorenvliedt Stützpunkt Brünhild

(Nederland - Zeeland - Middelburg)

Rond de zomer van 1942 werd het landgoed Toorenvliedt gevorderd door de Duitse landmacht die hier het hoofdkwartier van de Atlantikwall op Walcheren en de beide Bevelanden vestigde. De beschutting van het park, de ligging aan een uitvalsweg en de nabijheid van villa ‘Vijvervreugd’ en kasteel ’Ter Hooge’ maakte Toorenvliedt een geschikte vestigingsplaats voor deze belangrijke Duitse staf.

Toorenvliedt werd aangeduid als Stützpunkt ‘Brünhild’. Vanuit Toorenvliedt werden in 1944 ca. 9000 militairen aangevoerd. Naast commandant Generaal-Luitenant Wilhelm Daser, bestond de staf uit 13 officieren, 35 onderofficieren en 131 manschappen. Het aangrenzende ‘Vijvervreugd’ huisvestte de logistieke eenheden van de staf, waaronder de veldkeuken. Kasteel ‘Ter Hooge’ was ingericht als officiersmess en deed dienst als woning van de divisiecommandant. Vanuit deze verbindingsbunker werden radio – telex en telefoonverbindingen onderhouden op Walcheren en hogere staven in België en Noord-Frankrijk. Het berichtenverkeer vanuit deze bunker verliep voor een deel versleuteld via het legendarische 'Enigma' codeerapparaat.

Als zenuwcentrum van de Atlantikwall was Toorenvliedt van groot strategisch belang. In de zomer van 1942 begon dan ook de bouw van de eerste, dunwandige bunkers. Het toenemende geallieerde luchtoverwicht maakte het begin 1944 noodzakelijk de staf in bomvrije bunkers onder te brengen. Dit betrof drie commandobunkers, een communicatiebunker en drie woonbunkers. De bouw verliep niet altijd even voorspoedig. Een personeelsbunker verzakte in één week tijd zover dat de Middelburgse brandweer het grondwater er uit moest pompen. Een aantal bunkers werd gecamoufleerd als vreedzaam boerderijtje met puntdak en opgeschilderde ramen.

De meeste bunkers werden als schuilplaats gebruikt bij bombardementen, de stafleden verkozen de comfortabele villa boven het beton. Echter toen op 6 juni 1944 (D-Day) de geallieerden in Normandië landden, gold ook op Walcheren de hoogste alarmfase.
Vanaf dat moment verbleef ook de staf continu in de bunkers. Het einde van het divisiehoofdkwartier Toorenvliedt werd ingeluid op 3 oktober 1944 door het bombardement op de zeedijk van Westkapelle. Na de bombardementen op de andere zeedijken verdween het lager gelegen Walcheren langzaam maar zeker onder water. Het hoofdkwartier moest op 17 oktober 1944 worden ontruimd. Het doel van deze acties, het uitschakelen van de Duitse verdediging in het achterland en het verstoren van de bevoorrading, communicatie en commandovoering werd bereikt.
Na enkele omzwervingen streek de divisiestaf neer op de Dam nr.6 – 8 in Middelburg.
Hier ondertekende generaal Daser in middag van 6 november 1944, na een strijd van enkele dagen, de capitulatie. De oorlog op Walcheren was ten einde, maar het zoute water overspoelde het eiland nog meer dan een jaar lang. Dit had ook op Toorenvliedt een verwoestende uitwerking. De villa was zwaar gehavend en het prachtige park was een dode kale, vlakte.

Na de oorlog zijn de bunkers door gronddekking en beplanting aan het zicht onttrokken.
Anno 2008 heeft de Stichting Bunkerbehoud de communicatiebunker in samenwerking met de gemeente Middelburg ontgraven en toegankelijk gemaakt.
Het plan is deze te restaureren en open te stellen voor educatieve activiteiten o.a. groepsrondleidingen en battlefieldtours. De bunker kan fungeren als herinnering aan de voor Zeeland ingrijpende Slag om de Schelde.

Foto 1: De communicatiebunker in ‘Park Toorenvliedt’ (Bunker 1).
Foto 2: Het bunkernummer.
Foto 3: Een pantserdeur die nog gerestaureerd moet worden.
Foto 4: Deze accukast is alvast in het bezit van Bunkerbehoud.
Foto 5: Een bijzondere tegelvloer in de accuruimte. Dit is de enige bunker in de Atlantikwall die een dergelijke tegelvloer heeft. Volgens de verhalen zijn de tegels her en der vandaan gehaald omdat er geen regelmatig patroon in te vinden is en ze waarschijnlijk nodig waren tegen het accuzuur.

Gebruikte bron(nen)

• Tekst: Mia van den Berg / Stichting Bunkerbehoud
• Foto's: Mia van den Berg

Gerelateerd Go2War2.nl artikel

• Slag om de Schelde